EN 795, yüksekte çalışmada kullanılan ankraj cihazlarını beş tipe ayırır. Tip A yapıya sabitlenen tekil noktaları, Tip B taşınabilir geçici ankrajları, Tip C esnek halatlı yatay hattı, Tip D rijit raylı hattı, Tip E ise ağırlığıyla duran karşı ağırlıklı ankrajları tanımlar. Doğru seçim, çatının yapısına ve yapılacak işe göre değişir.
Ankraj cihazlarının Avrupa standardı EN 795’tir; Türkiye’de TS EN 795 olarak uygulanır. Standart, cihazları kullanım biçimlerine göre beş tipe ayırır. Bu ayrım teknik bir ayrıntı gibi görünse de doğrudan maliyeti, çatının uygunluğunu ve sistemin kullanışlılığını belirler.
Tip A — yapıya sabitlenen tekil ankraj
Yapıya kalıcı olarak monte edilen, tek noktadan bağlanma sağlayan ankrajlardır. Sabitlenmeleri için yapıya bir bağlantı elemanı (dübel, kimyasal ankraj, çelik plaka) gerekir. Cephe iniş noktalarında, asansör makine dairelerinde, tekil ekipmanların bakım noktalarında kullanılır. Ekonomiktir, ancak kullanıcı sadece o noktanın çevresinde hareket edebilir.
Tip B — taşınabilir geçici ankraj
Yapıya kalıcı olarak sabitlenmez; kirişe geçirilen kayış tipi ankrajlar, kapı boşluğuna sıkıştırılan çubuklar bu sınıfa girer. Kurulumu hızlıdır, iş bitince sökülür. Kısa süreli işler için uygundur ama binaya kalıcı bir güvenlik altyapısı sağlamaz.
Tip C — esnek halatlı yatay yaşam hattı
En yaygın çözümdür. Uç ankrajlar arasına gerilen çelik halat üzerinde kullanıcı serbestçe hareket eder. Standart, hattın yataydan en fazla 15 derece sapmasına izin verir. Uzun çatılarda, cephe üstü bakım güzergâhlarında ve düzenli erişim gereken her yerde tercih edilir. Dezavantajı, halatın düşme anında sarkmasıdır — bu sarkma alt boşluk hesabına eklenmek zorundadır.
Tip D — rijit raylı yatay hat
Esnek halat yerine alüminyum veya çelik ray kullanılır. Sarkma neredeyse yoktur, bu yüzden düşme mesafesi belirgin biçimde kısalır. Alt boşluğun sınırlı olduğu yerlerde — alçak yapılarda, bir alt terasın hemen üstünde, iç mekân bakım hatlarında — Tip C yerine tercih edilir. Maliyeti daha yüksektir.
Tip E — karşı ağırlıklı ankraj
Yapıya hiç delik açılmadan, kendi ağırlığı ve yüzeyle arasındaki sürtünme sayesinde yerinde duran sistemlerdir. Standart bunları eğimi 5 dereceye kadar olan yüzeyler için tanımlar. Su yalıtımının delinmesinin istenmediği membran çatılarda ve yalıtım garantisinin bozulmaması gereken yapılarda değerlidir. Buna karşılık ağırdır ve çatının bu ek yükü taşıyabildiğinin doğrulanması gerekir.
Seçim yaparken bakılacaklar
- Çatının taşıyıcı yapısı: Betonarme, çelik ve trapez sac çatılarda bağlantı detayı birbirinden tamamen farklıdır.
- Su yalıtımı: Membran delinerek yapılan bir montaj yanlış detaylandırılırsa yıllar sonra sızıntı olarak geri döner. Bu risk, Tip E’yi cazip kılan başlıca nedendir.
- Alt boşluk: Düşen kişinin durabileceği yeterli mesafe yoksa Tip C değil Tip D düşünülmelidir.
- Kullanım sıklığı: Yılda bir kez çıkılan bir çatı ile haftalık bakım yapılan bir çatı aynı sistemi hak etmez.
- Eşzamanlı kullanıcı sayısı: Birden fazla kişinin aynı hatta bağlanacağı yerlerde sistemin bu kullanım için belgelendirilmiş olması gerekir.
Belgede aranacaklar
Teklif alırken sistemin TS EN 795:2012 kapsamında ilgili tipe göre belgelendirilmiş olduğunu, birden fazla kullanıcı öngörülüyorsa CEN/TS 16415 uygunluğunu ve ürünün kişisel koruyucu donanım mevzuatı kapsamındaki sertifikasyonunu isteyin. Ayrıca montaj sonrasında size teslim edilmesi gereken kurulum dosyası vardır: yerleşim planı, kullanılan bağlantı elemanları, kullanıcı sayısı, alt boşluk hesabı ve kontrol kayıt formu.
Sık sorulan sorular
Tip C mi Tip D mi seçmeliyim?
Belirleyici olan alt boşluktur. Düşme durumunda kişinin durana kadar alacağı mesafeyi karşılayacak yükseklik varsa Tip C hem yeterli hem ekonomiktir. Alt boşluk sınırlıysa, sarkması çok daha az olan Tip D ray sistemi gerekir.
Çatımı delmeden yaşam hattı kurulabilir mi?
Evet, Tip E karşı ağırlıklı sistemler bunun içindir ve eğimi 5 dereceye kadar olan yüzeylerde kullanılır. Ancak ciddi bir ek ağırlık getirdikleri için çatının bu yükü taşıyabildiğinin önceden doğrulanması şarttır.
Korkuluğa bağlanmak yaşam hattı yerine geçer mi?
Hayır. Korkuluk, bir insanın düşme kuvvetini karşılamak için değil, kişinin kenara yaklaşmasını engellemek için tasarlanır. Ankraj olarak kullanılması standarda aykırıdır ve tehlikelidir.